Dr. Arif Şanlı Musiki Derneği
İletişim Linkler Fotoğraf Arşivi Etkinliklerimiz Kurslarımız Derslerimiz Derneğimiz Ana Sayfa
Makaleler > SES SAĞLIĞI- Dr.Arif ŞANLI
SES SAĞLIĞI


TEKNİK HATALAR

Ses kullanmada en yaygın teknik hatalar dil,boyun, gırtlakta aşırı kas gerginliği, yetersiz karın desteği ve aşırı volümdür.Yetersiz hazırlık, ses suistimalinin kaynağı olabilir ve zor bir eserde yetersiz pratik veya provadan ileri gelebilir.Verilen bir rol için yetersiz ses eğitimi malesef çok yaygındır. Bazı durumlarda özellikle rekabet içindeki akademik çevrelerde ses öğretmenleri yetersizdir. Şarkıcı ve öğretmen her ikiside, şarkıcının sesine uygun olmayan veya eğitim seviyesine göre çok zor olan şarkıları söylememeli ve sesini göstermek için tahriklere kapılmamalıdır. Şarkıcılar genelde kendi seslerinin sınırlı olmasından mutlu değildirler. Bazı zaman çoğu baritonlar tenör olmak ister ve yüksek tonda ses çıkartmaya gayret ederler.
Vokal genişliğe sahip diğer şarkıcılarında benzer fantezileri vardır. Seste olmayan veya henüz oluşmamış özellikleri yapmaya kalkışmak genelde zararlıdır. Çoğu şarkıcıların az bir konuşma eğitimi aldıkları rapor edilmiştir. Halkın tümü şarkı söyleyenlere göre daha fazla konuşurlar. Hatta egzersiz ve icra anında sesini kusursuz kullanan bir şarkıcının diğer zamanlardaki ses suistimali şarkı söylemeye zarar verebilir.

KONUŞURKEN SES SUİSTİMALİ

Konuşma ve şarkı seslerinin ayrı olması şarkıcılarda görülen ses suistimal problemlerinin muhtemelen en yaygın sebebidir.Kas kontrolü ve projeksiyon desteğinde uzman eğitimi şarkıcının konuşma seslerine uygulanmaz.Sesin zorlanması sonucu konuşma sesi kadar şarkı seside etkilenir.Böyle bir hasar özellikle gürültülü ortamlarda meydana gelir.Uzun süreli bir konserden sonra kulisteki konuşma ve tebrikler özellikle zararlı olabilir.Genellikle şarkıcı bedensel ve zihinsel açıdan yorgundur, çevre tozlu ve kurudur ve genelde gürültülü bir kalabalık vardır. Benzer durumlar proğram sonrası sigara ve alkolün aşırı içildiği kötü şartlarda çok görülür.Vokal problemi olan bir şarkıcı bu ortamlardan uzak durmalı ve diğer zamanlarda da kendini kontrol etmelidir.
Tezahurat ve alkışla tempo tutulması, kötü fiziksel ve çevre şartlarında aşırı bağırmayı gerektirir.Bu durum hiç kimsenin istemediği ciddi vokal eforu gerektirir.Koroda şeflik yaparken ses travmasını önlemek için özel tedbirler ve uygun teknikler tatbik edilmelidir.Bir prova veya konserden sonra şefteki boğuk ses veya ses yumuşaklığının kaybı şeflik süresince sesin kötü kullanıldığını gösterir.Hastada sesin hafiften kuvvetliye doğru dinamikleri, şarkının nota süresi ve ses genişliği kaydedilerek eğitilmelidir.Kayıtlar prova öncesi ve sonrası yapılmalıdır. Eğer prova esnasında sesin genişliği kontrol ve kalitesinde kayıp varsa, sesin kötü kullanımı söz konusudur.Koro şeflerindeki bir yığın problemler ses eğitimleriyle birlikte ilave şeflik teknikleri ve ısıtma dinlendirme teknikleri kullanılarak giderilebilir.
Bazen şarkı söylemeyi öğrenme vokal sağlık açısından riskli olabilir.öğrenim doğru ve güvenilir bir şekilde yapılabilir, ancak kabiliyetli ve istekli olmak gerekir.Çoğu öğretmen piyano başında oturarak öğretir. Keza öğretmenler kendi üzerinde ses genişliklerini uygulayarak öğrencilerine ses çalışmalarını gösterirler, her iki, iyi ve kötü tekniği tarif ederler.Eğer şarkı söyleyen bir öğretmenin sesi kısıksa, boyun rahatsızlığı varsa veya gün boyu eğitim sonunda sesini yumuşak bir şekilde kontrol edemiyorsa ( öğretmenin ses derslerine başlamadan önce sesini ısıttığını kabul ediyoruz.)sesi kötü kullandığından şüpelenmek gerekir. Yardımcı alternatifler,büyük bir piyanoyla öğretmek, piyano bankının hafif yan tarafında oturmak veya boynun daha uygun pozisyon alması için öğrencinin pozisyonunu piyanonun sağına veya soluna doğru değiştirmektir. Öğretmen piyanonun arkasından öğretmek yerine ayakta durabilir ve bir akompanist( öğrenci piyanoya oturarak eşlik eder) ve diğer yardımcı alternatifler mümkündür.

ÜSYE HASTALIKLARI

Ses hastaları genelde üst solunun yolu enfeksiyonu(ÜSYE) ve posnazal akıntı hakkında bilgilidirler, fakat diğer hastalıkların ilişkisini bariz olarak bilmeyebilirler.Bu bakımdan doktorlar ilişkili bir hikayeyi soruşturmalıdır. ÜSYE, mukozada inflamasyona, mukozal sekresyonlarda değişikliklere sebep olur ve mukozayı travmaya karşı daha duyarlı yapar.Öksürük ve boğaz temizleme, travmatik vokal aktivitelerdir ve soğuk algınlığı ile birlikte provake olabilir ve ses kısıklığı yapabilir.Geniz akıntısı ve alerji aynı sonuçlara sebep olabilir. Enfeksiyöz sinüzit, benzer problemlere sebep olan difüz mukozal iltihab ve akıntıyla birliktedir, sesin duyulması, özellikle hastanın kendi sesini algılamasında değişiklik olabilir. Sesi normale döndürmek için ses telleri üzerindeki nefes yoluna yönelik zorlamalar gırtlakta gerginliğe sebep olur.

GASTROÖZEFAGİAL REFLÜ

Reflü laranjit(mide suyunun geğirtiyle ağıza gelmesi sonucu gırtlak ve ses teli ilthabı), hayat tarzından ve uygun destekle birlikte yüksek karın içi basınçtan dolayı, eğitimli konuşmacı ve şarkıcılar arasında çok yaygındır.Şarkıcılar genelde geceleri çalışırlar.Bazı vokalistler, dolu midenin karın desteğini azaltacağından, proğram öncesi yemekten uzak dururlar. Onlar proğram sonrasında gecenin geç saatinde kuvvetli yiyerek açlıklarını kapatırlar ve sonra dolu mideyle yatarlar.Kronik ses teli ve arka kıkırdak örtüsünün iritasyonu, mide sekresyonlarının reflüsüyle oluşur,bazen da hazımsızlık-şişkinlik veya mide yanmasıyla birlikte olabilir.Rahatsızlığın ana özellikleri: Sabah uyandığında ağız kokusu ve acı tat, kuru veya yapışkanlarla kaplı boğaz, sık olarak kaşıntı ve boğaz acısı yani yara hissi veya boğazda yumru hissi, ses kısıklığı, boğuk ses, uzun süreli sesi ısıtma ihtiyacı duyma.Doktor bu semptomlar karşısında uyanık olmalı ve bu şikayetlerin rutin olup olmadığını sorgulamalıdır.Diğer yandan, yılardır bu problemi olan, hayatı boyunca bu rahatsızlıkların anormal olduğunu bilmeyen insanlarda, teşhis gözden kaçmış veya göz ardı edilmiş olacaktır.

İRRİTANLARA MARUZ KALMA

Herhangi bir mukozal iritan(tahriş eden madde), hassas ses mekanizmasını bozabilir.Konser salonlarında toz ve alerjenler, konser ve proğram esnasında havada sirküle olur. Burun tıkanıklığı ve göz kızarması, genel mukozal iritasyonu gösterir.Soğuk havanın kurutucu etkisi ve kuru sıcaklık mukozal sekresyonları etkileyebilir,nemin azalmasına,sesin tahrişine ve gıcık öksürüğe sebep olur.Bu şikayetler, soğuyan havanın filitre edilmesi,nemlendirilmesi ve ısıtılmasını sağlayan nazal solunum sayesinde asgariye inebilir.Provalar esnasında veya aralarda oyuncu kulise çıktığı zaman toz ve diğer iritanların aspirasyonu,maske kullanılarak önlenebilir.

Seyahat hikayesi, diğer mukozal iritasyon kaynaklarını gösterebilir.Uçaktaki hava aşırı kurudur ve gürültülüdür bunun için seyahat boyunca burun solunumu ve iyi hidrasyonu(sıvı alımı) muhafaza etmek ve de kuvvetli konuşmaktan kaçınmalıdır.Yine seyahat genel yorgunluğa neden olabilir. Toksik tozlar ve inhalasyonu, gırtlak tahrişiyle birlikte akciğer fonksiyon bozukluğuna sebep olarak veya ses yolundan başka bölgelere zarar vererek sesi etkileyebilir.Sindirim yoluyla alındığı durumlarda özellikle nörolaringeal(gırtlak ve sinir sistemi) etkilerle sese zarar verebilir.Sanatçılar keza rutin olarak sigara ortamında ve havayi fişeklerin atıldığı kimyasallara maruz kalırlar.


SİGARA

Tütün içmenin mukoza üzerindeki zararlı etkileri tartışılmaz.Sesinin sağlığını düşünen hiç kimse sigara içmemelidir.Sigara, vokal yol boyunca eritem,hafif ödem ve yaygın enflemasyona sebep olur.Sigaranın kendisi ve ısısı önemlidir.Haşhaş direk solunan filitre edilmemiş sigaradır.Önemli mukozal reaksiyonlara sebep olan özel bir iritasyon etkenidir.Uyuşturucuyu bırakmayı reddeden ses hastalarına,hiç değilse tütünü soğutmak ve özellikle filitre etmek için nargile kullanmaları tavsiye edilmelidir.Bazı vokalistler yoğun sigara ortamlarında söylemek zorundadırlar ve sigara içenler gibi kendileride aynı etkilere maruz kalırlar.Bazı tiyatrolarda tavana fanlar yerleştirmek,sahneden sigara dumanını uzaklaştırmak seyirciye doğru hafif hava ceryanı yaratacak direk ventilasyon sistemi mümkündür.Keza bazı tiyatrolarda yerleştirilen duman yok ediciler faydalıdır.
Ses veya bedensel zayıflık tremor,yorgunluk ve kontrol kaybı hatta minor nörolojik bozukluklar,vokal fonksiyon üzerinde fazlaca bozukluk yaratabilir.Miyasteni gravis,Parkinson,tremor,diğer hareket bozuklukları,spazmodik disfoni,multipl skleroz,santral sinir sistemi tümorleri,ve ses şikayetleriyle birlikte olabilen diğer ciddi rahatsızlıkların etkin olabileceğini düşünerek spesifik sorular sorulmalıdır.

İLAÇLAR

Alkol hikayesi,zayıf ses tekniğinin muhtemel sebebidir.Aşırı alkol, vokal disipline zarar vererek ses kontrolünde zayıflama ve kordinasyon bozukluğuna sebep olur.Az miktardaki alkolün etkisi tartışmalıdır bazı uzmanlar mukozal değişmeler ve vazodilatasyon etkisinden dolayı alkolün kullanımına karşı oldukları halde,bazıları yemekle birlikte alınan bir bardak şarap gibi az miktarda alınan alkolün zararlı olmayacağını söylerler.Bazı kişilerde şarap veya biraya karşı duyarlılık vardır.Bira içtikten sonra burun akıntısı ve burun etlerinde şişme oluşan hastalar,özel içeceklere karşı muhtemel bir alerjisi olduğu ve ses çalışmasından önce uzak durması gerektiği hususunda uyarılmalıdır.
Geniz akıntısı ve diğer şikayetleri kontrol etmek için hastalar genelde antihistaminik(allerji ilaçları) kullanırlar.antihistaminiklerin kurutucu etkisi ses tellerinin ıslatılmasında azalma,boğaz temizlemede artma ve gıcık öksürüğüne sebep olabilir.
Şarkıcılar,tiyatrocular ve diğer konuşmacılar, önemli bir prezantasyon öncesinde bazen boğaz ağrısından yakınırlar ve uygun olmayan antibiyotik tedavisi başlarlar, program sonrasında da bırakırlar.Dikkatli bir doktor antibiyotik alımını ve dozunu sorgulamalıdır.
Keza diüretikler(idrar söktürücü) bazı sanatçılar için popülerdir. Diüretikler genelde jinekolojistler tarafından premenstrüel(menstrasyon öncesi) dönemde vokalistlerin isteği üzerine aşırı sıvı birikimini azaltmak için tavsiye edilirler. Onlar premenstrüel larengopatinin(ses hastalığı) tedavisinde efektif değildir. Bu ilaçların kontrolsüz kullanımı, vücutta su kaybına ve sıklıkla mukoza kuruluğuna sebep olabilir.
Hormon kullanımı, özellikle doğum kontrol hablarının kullanımı,doktorun sorgulamasında söylenmelidir. Kadınlar genelde rutin aldıkları ilaçları ve vitaminleri söylemezler. Çoğu vitaminin sese azda olsa etkisi olduğu görülür, ÜSYE yi önlemek için bazı kişilerin yüksek dozda C vitamini(5-6 gr/gün) kullanması hafif diüretik etki yapar, ses kuruluğu ve dehidratasyona götürür.
Kokain kullanımı özellikle pop sanatçıları arasında yaygındır. Bu madde burun mukozası için aşırı tahriş edici olabilir, bariz vazokontriksiyona(damarların büzülmesi) sebep olabilir, sesin kötü kullanımına zemin hazırlayan ve ses kontrolünü azaltan sinir sisteminde değişiklere sebep olabilir.Aspirin ve ibuprofen gibi bazı ağrı ilaçları, sinir ilaçları ve bazı diğer ilaçlar ses şikayetlerine sebep olabilir. KBB doktorları, tedavi maksatlı ve keyif verici olarak alınan bazı maddelerin larengolojik ve ses teli üzerindekietkilerini bilmelidir.

YİYECEKLER
Çeşitli yiyeceklerin sese etkisi olduğu söylenir. Geleneksel olarak şarkıcılar, program öncesi süt ve dondurmadan kaçınırlar. Bazı kişilerde, bu yiyeceklerin mukozal sekresyon viskositesini ve miktarını artırdığı görülür. Bir ses çalışmasından önce bu yiyeceklerin kısıtlanması bazı vakalarda yardımcı olabilir. Çikolata aynı etkileri yapabilir. Keza çikolata, titremeye sebep olan ve reflüyü artıran kafein içerir. Ses hastalarına fındıklı ve cevizli yiyeceklerde sorulmalıdır,bazı kişilerde, aspire edildiğinde aşırı irritatif olan çikolata ve sütlü mamüllerin içinde bulunan bu yiyecekler benzer etkilere sebep olur. Yine aşırı baharatlı yiyecekler mukozal irritasyona sebep olabilir ve reflü larenjiti alevlendirebilir. Kahve ve diğer kafein ihtiva eden yiyecekler keza gastrik reflüyü alevlendirirler, sekresyonu değiştirebilir ve bazı kişilerde boğaz temizleme ihtiyacı doğurabilirler.
Özellikle hızlı kilo kaybına neden olan aşırı diyetler, ses problemlerine neden olmasıyla bilinirler. Limon suyu ve bitkisel çayların sese faydalı olduğu düşünülür. Her ikisi teskin edici, sekresyonları inceltici olarak görev yapabilir ve böylece çok yardımcı olabilir. Bir konuşma veya şarkı programından önce aşırı yemek, karın desteğine zarar verebilir veya karın kasların kasılması esnasında mide sıvısının yukarı reflüsünü aktive edebilir.

Türkiye Finans Katılım Bankası Kartal Belediyesi Kültür A.Ş
ana sayfa | derneğimiz | derslerimiz | kurslarımız | etkinliklerimiz | iletişim
cep telefonu aksesuarları
Copyright © 2007. Her hakkı Dr. Arif Şanlı Musiki Derneğine'ye aittir.